Przez okna skierowane na południe słońce wpada najintensywniej w środku dnia, zwykle od późnego przedpołudnia do popołudnia. Zimą, gdy znajduje się nisko nad horyzontem, promienie wchodzą głęboko do pomieszczenia i pomagają je dogrzać. Latem słońce jest wysoko, dlatego pada bardziej na szybę i może szybko przegrzać wnętrze, zwłaszcza przy dużym przeszkleniu.
Dlaczego słońce zimą i latem działa inaczej?
O ilości ciepła i światła nie decyduje wyłącznie kierunek okna. Znaczenie ma także kąt padania promieni słonecznych. Zimą słońce porusza się nisko nad horyzontem. Promienie mogą wtedy przejść pod okapem i wniknąć daleko w głąb pokoju. To naturalne, pasywne zyski ciepła, które są szczególnie korzystne w salonie lub jadalni.
Latem słońce znajduje się znacznie wyżej. Przy odpowiednio zaprojektowanym okapie lub zadaszeniu część promieni może zostać zatrzymana przed szybą. Nie oznacza to jednak, że pomieszczenie nie będzie się nagrzewać. Duże przeszklenie południowe nadal może dostarczać dużo energii słonecznej, dlatego już na etapie projektu trzeba przewidzieć osłony.
Rzeczywiste nasłonecznienie zależy także od wysokości budynku, głębokości wnęki okiennej, sąsiednich obiektów, drzew, balkonu i wielkości szyby. Okno na południe w cieniu wysokiego budynku będzie działało inaczej niż takie samo okno wychodzące na otwartą działkę.
| Pora roku | Zalety | Wyzwania |
|---|---|---|
| Zima | Niski kąt padania pozwala doświetlić głębię pomieszczenia i uzyskać pasywne zyski ciepła. | Przy pochmurnej pogodzie korzyści są ograniczone, a duże przeszklenia nadal mogą powodować straty ciepła przez przegrodę. |
| Lato | Wysokie położenie słońca ułatwia zacienienie okna przez okap, balkon lub pergolę. | Bez osłon szyba może dostarczać dużo energii, prowadząc do przegrzewania pomieszczenia. |
Jak chronić okna południowe przed przegrzewaniem?
Najskuteczniejsza ochrona zaczyna się po zewnętrznej stronie szyby. Osłona zewnętrzna zatrzymuje część promieni, zanim dotrą one do szkła i zamienią się w ciepło we wnętrzu. Zasłona lub roleta wewnętrzna ogranicza światło, ale zwykle robi to już po nagrzaniu szyby, dlatego jej działanie przeciw przegrzewaniu jest słabsze.
W przypadku dużych przeszkleń, okien tarasowych i pomieszczeń na poddaszu warto rozważyć rozwiązanie sterowane automatycznie. Czujnik nasłonecznienia lub temperatury może opuszczać osłony przed silnym nagrzaniem wnętrza, nawet gdy domownicy są poza domem.
Do ochrony południowych okien nadają się przede wszystkim:
- Żaluzje fasadowe – pozwalają regulować kąt ustawienia lameli, ograniczać promieniowanie i zachować częściowy widok na zewnątrz.
- Rolety zewnętrzne – tworzą skuteczną barierę przed słońcem i mogą poprawiać zaciemnienie oraz ochronę termiczną okna.
- Markizy – sprawdzają się przy oknach i drzwiach tarasowych, szczególnie tam, gdzie potrzebna jest elastyczna ochrona w ciągu dnia.
- Pergole i zadaszenia – zacieniają większą strefę przy domu, choć trzeba uwzględnić, że zimą mogą ograniczać dostęp światła.
- Okap oraz drzewa liściaste – dobrze zaprojektowany okap chroni latem, a drzewa mogą dawać sezonowy cień, zachowując dostęp promieni zimą po opadnięciu liści.
Przy wyborze stolarki warto sprawdzić także parametr g, czyli całkowitą przepuszczalność energii słonecznej. W połączeniu z wielkością przeszklenia i rodzajem osłon wpływa on na ilość ciepła docierającego do wnętrza. Nie należy jednak dobierać szyby wyłącznie na podstawie jednego parametru. Liczy się cały układ: okno, osłona, okap i sposób użytkowania pomieszczenia.
Jakie pomieszczenia umieścić od południa?
Południowa ekspozycja najlepiej pasuje do pomieszczeń używanych w ciągu dnia, w których naturalne światło i zimowe dogrzewanie są pożądane. Funkcję pokoju trzeba jednak połączyć z możliwością kontroli temperatury oraz odblasków.
Najczęściej dobrze sprawdzają się:
- Salon – duża ilość światła poprawia komfort wypoczynku, a zimą przeszklenia mogą wspierać ogrzewanie pomieszczenia.
- Jadalnia – południowe słońce sprzyja korzystaniu z niej w różnych porach dnia.
- Pokój dzienny – to dobre miejsce dla większego okna, o ile przewidziano skuteczne zacienienie.
- Pokój dziecięcy – naturalne światło ułatwia zabawę, czytanie i naukę, ale latem potrzebna jest ochrona przed przegrzaniem.
Sypialnia od południa może być wygodna zimą, lecz latem wymaga szczególnej uwagi. Ciepło zgromadzone w ciągu dnia może utrudniać zasypianie, dlatego osłony powinny działać jeszcze przed mocnym nagrzaniem pokoju. Podobnie jest z gabinetem. Jasne światło pomaga w pracy, ale bez regulacji może powodować odblaski na monitorze. W takim pomieszczeniu przydatne są żaluzje fasadowe z możliwością precyzyjnego ustawienia lameli oraz właściwe rozmieszczenie biurka.
Ryzyko przegrzania jest większe na poddaszu, gdzie okna południowe często znajdują się w połaci dachu lub pod niewielkim kątem. W takim przypadku zewnętrzne rolety powinny być zaplanowane razem z oknami, a nie dobierane dopiero po zakończeniu prac.
Czy okna na południe to dobry wybór?
Tak, pod warunkiem że południowe nasłonecznienie zostanie zaplanowane razem z ochroną przeciwsłoneczną. Zimą okna mogą dostarczać światła i pasywnego ciepła, latem zaś potrzebują zewnętrznych osłon, które ograniczą nagrzewanie jeszcze przed dotarciem promieni do szyby. Najlepszy efekt daje dopasowanie wielkości przeszklenia, parametrów szyby, okapu i sposobu użytkowania konkretnego pomieszczenia.
